VoIP və SIP nədir?
VoIP (Voice over Internet Protocol) — səsi internet və ya digər IP şəbəkə üzərindən ötürən texnologiyanın ümumi adıdır. SIP (Session Initiation Protocol) — bu texnologiyanın əsas protokoludur: telefonlar, proqramlar və serverlər zəng barədə onun vasitəsilə razılaşır. VoIP ümumilikdə «internet üzərindən səs»dirsə, SIP zəng iştirakçılarının bir-biri ilə danışdığı dildir.
Ona görə gündəlik danışıqda «VoIP telefoniya», «SIP telefoniya» və «IP telefoniya» ifadələri demək olar ki, eyni şeyi bildirir. Texnologiya haqqında ümumilikdə ətraflı — «IP telefoniya nədir» məqaləsində. Burada SIP-in özünü nəzərdən keçirək: necə qurulub, SIP hesabı və SIP nömrə nədir və SIP ilə zəng etmək üçün nə lazımdır.
SIP protokolu nə edir
SIP səsin ötürülməsinə yox, zəngin «təşkilati» hissəsinə cavabdehdir. O:
- telefonu və ya proqramı serverdə qeydiyyatdan keçirir — server abunəçinin hazırda harada olduğunu öyrənir;
- zəngi qurur — kimin, kimə zəng etdiyini və tərəflərin hansı kodeklərlə danışa biləcəyini ötürür;
- danışığı idarə edir — gözləmə, başqa işçiyə ötürmə, konfrans;
- kimsə dəstəyi asanda zəngi bitirir.
Səsin özü ayrıca — RTP protokolu ilə gedir. SIP yalnız onu hansı ünvana və hansı formatda göndərmək barədə razılaşır. Tipik vəziyyət buradan yaranır: zəng qoşuldu (SIP işlədi), səs isə eşidilmir (RTP routerdən keçmədi).
SIP ilə zəng necə keçir
- İşçinin telefonu işə düşəndə ATS serverinə login və parolla REGISTER sorğusu göndərir: «yerimdəyəm, zəngləri bura göndərin».
- Müştəri şirkətin nömrəsinə zəng edir. ATS işçinin telefonuna INVITE sorğusu — danışığa dəvət göndərir.
- Telefon zəng çalır və «180 Ringing» cavabı verir, işçi dəstəyi qaldıranda isə — «200 OK».
- Tərəflər qoşulmanı təsdiqləyir (ACK) və RTP ilə səs mübadiləsinə başlayır.
- Kimsə dəstəyi asır — BYE sorğusu gedir, danışıq bitir.
Bu adları bilmək faydalıdır: zəngin niyə keçmədiyini araşdırmaq lazım olanda ATS-in və SIP telefonların jurnalları məhz onları göstərir.
SIP hesabı və SIP nömrə nədir
SIP hesabı (uçot yazısı) — cihazın telefoniya serverinə qoşulduğu məlumatlardır:
- serverin ünvanı — hara qoşulmaq;
- login — adətən bu, daxili nömrənin özüdür, məsələn, 101;
- parol — hesabı yad qoşulmalardan qoruyur.
«SIP nömrə» deyəndə adətən iki şeydən biri nəzərdə tutulur. Birincisi — işçinin ATS-dəki, SIP hesabı üzərində işləyən daxili nömrəsi: həmkarlar bir-birinə onunla zəng edir. İkincisi — ATS-ə SIP ilə qoşulmuş xarici şəhər və ya mobil nömrə. Xarici nömrəni rabitə operatorundan alırlar, ATS isə ona gələn zəngləri qəbul edib daxili nömrələr arasında paylayır. Bunun necə qurulduğu — «Operatorun nömrəsini ATS-ə necə qoşmaq olar» məqaləsində.
SIP ilə nədə zəng etmək olar
| Cihaz | Nədir | Kimə uyğundur |
|---|---|---|
| Softfon | Kompüterdə proqram, qulaqlıqla işləyir | Bütün günü kompüter arxasında olan operator və menecerlərə |
| Mobil tətbiq | Smartfonda SIP müştərisi | Rəhbərlərə, kuryerlərə, səfərdə olan işçilərə |
| SIP telefon | Şəbəkə portu olan stolüstü aparat | Adi ofis telefonuna öyrəşənlərə |
| VoIP şlüzü | Analoq telefonlar üçün adapter | Köhnə aparatları saxlamaq istəyən şirkətlərə |
Bütün bu cihazlar eyni cür qurulur: onlara serverin ünvanı, SIP hesabının logini və parolu daxil edilir. Bir hesabı növbə ilə müxtəlif cihazlarda istifadə etmək olar, lakin adətən hər işçiyə öz daxili nömrəsi verilir.
SIP server və ATS
SIP telefonlar nəyə qoşulur? Bütün hesabları bilən və zəngin hara yönləndiriləcəyinə qərar verən serverə. Çox vaxt bu, ATS-dir: şirkətin serverində quraşdırılmış öz ATS-i (məsələn, Asterisk və ya FreePBX) və ya provayderdəki bulud ATS. ATS xarici nömrələrdən zəngləri qəbul edir, səsli menyunu səsləndirir, növbəyə qoyur, danışıqları yazır və müştərini lazımi işçi ilə birləşdirir. Öz ATS-i ilə bulud ATS arasındakı fərq «Virtual ATS ilə IP telefoniya arasında fərq nədir» məqaləsində təhlil olunub.
Xarici nömrələrə zənglərin keçdiyi ATS ilə rabitə operatoru arasındakı əlaqəyə SIP trank deyilir. Onun haqqında — «SIP trank nədir» məqaləsində.
SIP təhlükəsizliyi
İnternetə açıq SIP hesablarını daim sındırmağa çalışırlar — başqasının hesabına bahalı beynəlxalq istiqamətlərə zəng etmək üçün. Əsas qaydalar:
- SIP hesabları üçün «101101» yox, uzun təsadüfi parollar;
- hesab məlumatlarını messencerlərdə ötürməmək və stikerlərdə saxlamamaq;
- işdən çıxan işçilərin hesablarını dərhal söndürmək;
- mümkün olduqda siqnalizasiyanı (SIP over TLS) və səsi (SRTP) şifrələmək;
- şirkətə lazım olmayan çıxan zəng istiqamətlərini məhdudlaşdırmaq.
Tez-tez rast gəlinən problemlər və səbəbləri
| Əlamət | Adi səbəb |
|---|---|
| Telefon «Not registered» və ya «Qeydiyyat xətası» yazır | Səhv login, parol və ya server ünvanı; şəbəkədən serverə giriş yoxdur |
| Zəng qoşulur, amma səs eşidilmir | RTP paketlərini router və ya firewall bloklayır, çox vaxt SIP ALG mane olur |
| Danışıq təxminən 30 saniyədən sonra kəsilir | Zəngin təsdiqi NAT-dan keçmir |
| Telefon bir müddətdən sonra daxil olan zənglərə cavab vermir | Router bağlantını «unudur» — yenidən qeydiyyat intervalını azaltmaq lazımdır |
Bu problemlərin demək olar ki, hamısı router və SIP müştərisinin qurulması ilə həll olunur. İşə salınma zamanı yoxlamalar haqqında ətraflı — «IP telefoniyanın qoşulması» məqaləsində.
Nəticə
- VoIP — səsin IP şəbəkə ilə ötürülməsi texnologiyası.
- SIP — zənglərin qurulduğu və bitirildiyi protokol.
- SIP hesabı — telefonu və ya proqramı qoşmaq üçün login, parol və server ünvanı.
- SIP nömrə — ATS-də daxili nömrə və ya SIP ilə qoşulmuş operator nömrəsi.
Prowid bulud ATS-ində hər işçi softfonda, mobil tətbiqdə və ya SIP telefonda işləyən SIP hesablı daxili nömrə alır. Qoşulma — 1 iş günü ərzində, tariflər illik ödəniş halında ayda 40 ₼-dan.